AUTONOMIE

BIJ JEZELF BLIJVEN

NIET LOSLATEN MAAR BLIJVEN

Autonomie nodigt uit tot een andere waarheid:
ik mag bij mezelf blijven, ook als de ander dreigt weg te gaan.

Voor wie is opgegroeid met emotionele onveiligheid, voelt dit niet als vrijheid maar als gevaar.

Want nabijheid was ooit afhankelijk van aanpassen, inschikken of verdwijnen.

WAT BETEKENT AUTONOMIE

Autonomie wordt vaak verward met afstand nemen.

 Met loslaten.

 Met vertrekken.

 Met breken.

Maar autonomie in de diepste zin van het woord betekent iets anders. Het betekent bij jezelf blijven, juist terwijl de ander er is.

Veel mensen die zijn opgegroeid in emotioneel niet beschikbare of grensoverschrijdende families, hebben geleerd dat nabijheid een prijs heeft. Dat je jezelf moet aanpassen om de relatie te behouden. Dat voelen, kiezen en spreken pas mogen als ze de anderen niet ontregelen.

Autonomie wordt dan een bedreigend woord.

Alsof het automatisch leidt tot verlies. Tot conflict. Tot schuld.
Maar autonomie is geen beweging van de ander weg.

Het is een beweging naar jezelf toe.

Bij jezelf blijven betekent:

dat je waarneemt wat er in je gebeurt

dat je voelt wanneer iets te veel is

dat je jezelf serieus neemt, ook als de ander dat niet doet

Het vraagt geen hardheid.

Geen verzet.

Geen uitleg.

Autonomie vraagt aanwezigheid.



IS HET MOEILIJK OM TE DOEN?

Aanwezig blijven bij je eigen ervaring, terwijl de ander zijn eigen emoties, verwachtingen of behoeften heeft. Dat is vaak het moeilijkste wat er is — juist voor mensen met een groot loyaliteitsvermogen.

Want wie sterk loyaal is, heeft meestal geleerd:

Als ik bij mezelf blijf, raak ik de ander kwijt.

Autonomie nodigt uit tot een andere waarheid:

Ik mag bij mezelf blijven, ook als de ander boos wordt, afwijst of dreigt weg te gaan.

Dat betekent niet dat relaties altijd blijven zoals ze waren.

Maar het betekent wel dat jij niet meer hoeft te verdwijnen om verbonden te zijn.

AUTONOMIE IS GEEN LOSLATEN?

Autonomie is dus geen loslaten.

Het is blijven — in voelen, in kiezen, in positioneren.

En van daaruit kan pas zichtbaar worden:

wat klopt

wat schuurt

en welke vorm van nabijheid werkelijk mogelijk is

Niet als besluit, maar als proces.

DE VALKUIL

Als ik het maar goed uitleg wordt het weer veilig........

Veiligheid ontstaat niet door uitleg, maar door begrenzing.

REFLECTIE

Durf jij je grenzen aan te geven en bij jezelf blijven, ook als de ander boos wordt, jou afwijst of dreigt weg te gaan?

INTEGRITEIT

TROUW BLIJVEN AAN WAT KLOPT

Over het verschil tussen:

• aanpassen om de vrede te bewaren
• en jezelf verlaten



Hier past:

• moreel kompas
• innerlijke zuiverheid
• waarom sommige ‘aardige’ keuzes zoveel kosten

Ik had al heel jong het gevoel dat het gewoon niet klopte hoe ze met ons omgingen. Ik zei dan als meisje van 4: "Stoute mamma, zo mag je niet doen tegen mijn broertje". Mijn oma was mijn Wetende Getuige. Zij vertelde dat ik dat dan zei tegen mijn moeder, zo jong als ik was. En later vertelde mijn tante dat ze tegen mijn vader had gezegd: "Zo ga je toch niet om met je kinderen?" Waarop mijn vader zei: "Bemoei je er niet mee, het zijn mijn kinderen en daarmee doe ik wat ik wil".

GASLIGHTING

Gaslighting is een vorm van relationele ontwrichting waarbij iemands waarneming, herinnering of gevoel structureel in twijfel wordt getrokken. Niet één keer, maar herhaaldelijk.

Het woord komt oorspronkelijk uit een toneelstuk waarin iemand systematisch kleine veranderingen in de omgeving ontkent, waardoor de ander gaat twijfelen aan haar eigen waarneming.

In relaties gebeurt iets vergelijkbaars, maar subtieler.

Gaslighting ziet er vaak niet uit als openlijke manipulatie.
Het kan klinken als:

• “Dat heb ik nooit gezegd.”
• “Je overdrijft.”
• “Je bent veel te gevoelig.”
• “Dat bedoel ik toch helemaal niet zo.”
• “Je maakt er weer een probleem van.”

Op zichzelf lijken deze zinnen onschuldig. Maar wanneer ze steeds terugkomen, en jouw ervaring zelden wordt erkend, gebeurt er iets ingrijpends.

Je begint niet alleen aan de ander te twijfelen.
Je begint aan jezelf te twijfelen.

Misschien denk je:

• Heb ik het verkeerd begrepen?
• Ben ik inderdaad te gevoelig?
• Stel ik me aan?
• Moet ik het anders zien?

Wat hier langzaam ondermijnd wordt, is niet alleen een meningsverschil, maar jouw innerlijke kompas.

Gaslighting verschuift de aandacht van wat er gebeurt naar hoe jij reageert.

De inhoud verdwijnt, jouw gevoel wordt het probleem.

En wanneer dat vaak genoeg gebeurt, kan iemand zichzelf gaan corrigeren voordat er überhaupt iets is uitgesproken.

Belangrijk is: gaslighting hoeft niet altijd bewust of kwaadaardig te zijn. Soms is het een verdedigingsmechanisme van iemand die geen verantwoordelijkheid kan of wil dragen. Het ontkennen van jouw werkelijkheid beschermt dan de eigen kwetsbaarheid.

Maar het effect blijft hetzelfde.

Je raakt het vertrouwen in je eigen waarneming kwijt.

Autonomie begint hier met iets heel eenvoudigs, maar ook heel moeilijks: weer leren vertrouwen op wat je voelt en ziet, zelfs als dat niet wordt bevestigd.

Niet om de ander te overtuigen.
Maar om jezelf niet langer te verlaten.

THUISKOMEN IN JEZELF

AUTONOMIE ALS INNERLIJKE TERUGKEER

Hier kun je schrijven over:

• jezelf kwijtraken
• het nauwe gevoel
• het moment dat je weet: dit ben ik niet meer



En hier passen heel mooi:

• lichaamsgerichte oefeningen
• regulatie
• innerlijk kind (maar volwassen gedragen)

NIET MEER BESCHIKBAAR

ZELFBEHOUD ZONDER HARDHEID

Er komt soms een moment waarop je voelt:
dit kan ik niet langer dragen.

Niet omdat je niet meer wilt geven.
Niet omdat je de ander wilt straffen.
Maar omdat je merkt dat beschikbaar blijven je steeds verder van jezelf verwijdert.

Niet meer beschikbaar zijn is geen dramatische beweging.
Het is vaak stil. Onzichtbaar.
Een innerlijke verschuiving.

Het betekent dat je niet langer automatisch reageert.
Dat je niet meer altijd opneemt.
Dat je niet meer overal op ingaat.
Dat je niet meer uitlegt wat al zo vaak is uitgelegd.

Het betekent dat je stopt met dragen wat niet van jou is.

Voor veel mensen voelt dit als hardheid.
Als kilte.
Als verraad.

Maar beschikbaar blijven terwijl je uitgeput raakt, is geen liefde.
Het is zelfverlies.

Niet meer beschikbaar zijn betekent niet dat je niets meer voelt.
Het betekent dat je je energie niet langer inzet om een dynamiek in stand te houden die geen wederkerigheid kent.

Soms uit zich dat in minder contact.
Soms in kortere gesprekken.
Soms in het niet beantwoorden van verwijten.
Soms in het niet meer verdedigen van je positie.

En soms in het eenvoudigweg niet meer opdraven wanneer er weer een beroep op je wordt gedaan dat geen ruimte laat voor jouw grenzen.

Niet meer beschikbaar zijn is geen boodschap aan de ander.
Het is een besluit in jezelf:

Hier stopt mijn verantwoordelijkheid.
Hier begint mijn zelfbehoud.

De ander kan dat ervaren als afstand.
Maar voor jou kan het voelen als ademruimte.

Autonomie wordt pas echt voelbaar wanneer je niet langer alles opvangt wat naar je toe komt.

Niet meer beschikbaar zijn is dan geen einde,
maar een terugkeer naar jezelf.

Reflectie – Waar ben ik nog beschikbaar?

Neem een moment om stil te staan bij een relatie waarin je merkt dat je veel geeft.

Onderzoek rustig:

Op welke momenten ben ik beschikbaar, terwijl mijn lichaam eigenlijk iets anders aangeeft?

• Wanneer neem ik toch op terwijl ik geen ruimte heb?
• Wanneer leg ik weer uit wat al zo vaak is uitgelegd?
• Wanneer ga ik alsnog helpen terwijl ik eigenlijk moe ben?
• Wanneer stel ik mijn grens uit om de ander niet teleur te stellen?

Blijf bij je lijf terwijl je dit overweegt.

Wat voel je daar?

• spanning?
• druk?
• vermoeidheid?
• schuld?

Er is geen goed of fout antwoord.
Alleen informatie.

Eén kleine verschuiving

Je hoeft niets radicaal te veranderen.

Wat zou één kleine situatie zijn waarin je vandaag iets minder beschikbaar bent — zonder hard te worden?

Misschien:

• iets later reageren
• iets korter blijven
• iets minder uitleggen
• of gewoon even niets doen

Niet meer beschikbaar zijn begint zelden met een grote stap.
Het begint met één moment waarin je jezelf niet opnieuw verlaat.

NARCISTISCHE DYNAMIEK

Wanneer autonomie structureel wordt ondermijnd

(over narcistische dynamiek)

In sommige relaties ontstaat een dynamiek waarin de behoeften, gevoelens en werkelijkheid van één persoon structureel meer gewicht krijgen dan die van de ander. Niet eenmalig, maar steeds opnieuw. Afstemming maakt daar langzaam plaats voor aanpassing. Deze dynamiek wordt vaak aangeduid als een narcistische dynamiek.

Daarmee wordt geen persoon bedoeld, maar een patroon waarin erkenning vooral één richting op stroomt, en kritiek, tegenspraak of begrenzing moeilijk verdragen worden.

Wat dit zo ontwrichtend maakt, is dat het niet gaat om open conflict, maar om subtiele verschuivingen. De ander leert — vaak zonder dat het ooit zo wordt uitgesproken — dat rust, nabijheid of waardering afhangen van meebewegen. Van het inschatten van stemmingen. Van het kleiner maken van eigen gevoelens om de relatie te behouden.

Twijfel wordt in zo’n dynamiek zelden onderzocht.
Grenzen worden zelden ontvangen.
En verantwoordelijkheid verschuift ongemerkt naar degene die wél reflecteert.

Voor de persoon aan de ontvangende kant kan dit leiden tot een diep gevoel van verwarring. Wat je voelt, wordt betwijfeld. Wat je waarneemt, wordt gebagatelliseerd. Wat je nodig hebt, wordt gezien als lastig of overdreven.

Niet omdat het niet klopt, maar omdat het niet past binnen de ruimte die er is.

Autonomie wordt dan iets gevaarlijks.
Niet omdat zij verkeerd is, maar omdat zij de balans verstoort waarop de relatie rust.

Belangrijk is om te begrijpen dat deze dynamiek vaak niet ontstaat uit kwade wil, maar uit een diep onvermogen om eigen kwetsbaarheid te dragen. Afhankelijkheid, schuld of falen zijn te bedreigend en worden daarom buiten de relatie gehouden. Dat lukt alleen als de ander ze (onbedoeld) draagt.

In zulke verhoudingen gaat het dus niet om sterker worden of beter communiceren. Het gaat om herkennen dat wederkerigheid ontbreekt. En dat blijvend aanpassen geen verbinding brengt, maar zelfverlies.

Autonomie betekent hier niet vertrekken, maar stoppen met verdwijnen. Niet door te strijden, maar door niet langer te dragen wat niet van jou is.

Reflectie:

Waar in mijn leven heb ik mezelf aangepast om de relatie te behouden, terwijl ik voelde dat ik daarbij iets van mezelf verloor?

Neem de tijd.
Je hoeft niets te verklaren of te analyseren.
Alleen te herkennen wat zich aandient.



Wat droeg ik daar voor de ander, wat eigenlijk niet van mij was?

Wanneer heb je voor het laatst iets ingeslikt om de sfeer goed te houden?

Herken je momenten waarop je minder ruimte innam dan je eigenlijk voelde?

Kun je een situatie herinneren waarin je merkte dat je je aanpaste om de relatie rustig te houden?

HERPOSITIONEREN

ZELFBEHOUD ZONDER HARDHEID

Wanneer autonomie groeit, verandert niet alleen wat je voelt, maar ook waar je staat.

Herpositionering betekent niet dat je meteen vertrekt.
Het betekent dat je opnieuw bepaalt waar jij staat in de relatie — innerlijk én uiterlijk.

Soms betekent dat: blijven mét grenzen.

Je blijft in contact, maar niet meer ten koste van jezelf.
Je deelt minder.
Je legt minder uit.
Je gaat niet meer over in aanpassen wanneer er druk ontstaat.

De relatie mag bestaan, maar niet langer op de plek waar jij verdwijnt.

Soms betekent herpositionering: afstand mét verbinding.

Je vermindert de frequentie.
Je kiest bewustere momenten.
Je brengt een derde persoon mee.
Je houdt gesprekken lichter.

Niet uit kilheid, maar uit zorg voor je eigen draagkracht.
De verbinding blijft, maar in een vorm die je kunt dragen.

En soms betekent herpositionering: uitstappen wanneer grenzen niet worden verdragen.

Niet als straf.
Niet als demonstratie.
Maar als erkenning dat wederkerigheid ontbreekt.

Wanneer elke grens leidt tot escalatie, ontkenning of bestraffing, wordt blijven geen teken van liefde, maar van zelfverlies. Dan kan afstand geen breuk zijn, maar een noodzakelijke vorm van zelfbehoud.

Geen van deze posities is moreel hoger dan de ander.

De juiste positie is niet degene die er van buitenaf het beste uitziet, maar degene waarin jij jezelf niet verlaat.

Herpositionering is daarom geen oordeel over de ander.
Het is een heroriëntatie op jezelf.

Waar sta ik?
Wat kan ik dragen?
Wat kost mij te veel?

Soms verandert de relatie mee.
Soms niet.

Maar wanneer jij anders gaat staan, verandert er altijd iets in jou.

En dat is waar autonomie zich verder verdiept.

Reflectie: Waar sta ik nu?

Neem een relatie in gedachten waarin je merkt dat het schuurt.

Zonder meteen iets te veranderen, onderzoek alleen dit:

Waar sta ik nu in deze relatie?

• Sta ik heel dichtbij, misschien dichterbij dan goed voor mij is?
• Sta ik op afstand, maar met spanning in mijn lijf?
• Of sta ik ergens waar ik kan ademen?

Blijf even bij je lichaam terwijl je dit overweegt.

Voelt je positie:

• ruim?
• verkrampt?
• alert?
• leeg?

Er is geen juiste plek.
Alleen een plek die op dit moment klopt of niet klopt voor jou.

Eén stap kleiner

Je hoeft niets groots te doen.

Wat zou één kleine verschuiving zijn waardoor je iets meer bij jezelf blijft?

• Iets minder delen?
• Iets later reageren?
• Iets eerder stoppen?
• Iets duidelijker voelen vóór je spreekt?

Herpositionering begint zelden met een besluit.

Ze begint met bewust worden van waar je staat.

En soms is dat al genoeg om iets in beweging te zetten.

AUTONOMIE IS EEN PROCES, GEEN BESLUIT

ZELDEN EEN EENMALIG BESLUIT

Autonomie wordt soms voorgesteld als een moment.
Een duidelijke grens.
Een gesprek.
Een keuze.

Het is een proces dat zich in lagen ontvouwt.

Eerst is er vaak het inzicht.
Een helder weten: dit klopt niet meer.
Je ziet het patroon. Je begrijpt de dynamiek. Je kunt het zelfs uitleggen. Maar begrijpen is iets anders dan kunnen.

Het zenuwstelsel heeft zijn eigen tempo.
Loyaliteit heeft zijn eigen geschiedenis.
Angst voor verlies zit dieper dan een rationeel besluit.

Daarom komt inzicht vaak eerder dan vermogen.

Je kunt al weten dat je grens overschreden wordt,
en toch nog meegaan.
Je kunt al voelen dat iets je schaadt,
en toch nog blijven uitleggen, aanpassen of hopen.

Dat is geen zwakte.
Dat is hechting die zich niet in één keer laat herschrijven.



Autonomie groeit in lagen.

Soms verschuif je een millimeter.
Soms spreek je iets uit wat je eerder inslikte.
Soms blijf je stil waar je eerder ging uitleggen.
En soms merk je achteraf pas dat je weer in een oud patroon stapte.

Terugkeren naar een oude reflex is geen falen.
Het is informatie.

Het laat zien waar je zenuwstelsel nog bescherming zoekt.
Waar de oude loyaliteit nog actief is.
Waar het proces nog niet afgerond is.

Autonomie betekent niet dat je nooit meer wankelt.
Het betekent dat je jezelf sneller terugvindt.

Niet perfect.
Maar steeds iets bewuster.

Niet harder.
Maar steeds iets eerlijker.

Het is geen rechte lijn.
Het is een beweging van thuiskomen — steeds opnieuw.

Reflectie

Je hoeft vandaag niets groots te veranderen.

Misschien is autonomie op dit moment niet meer dan dit:

Wat is één kleine verschuiving waarin jij vandaag iets meer bij jezelf blijft?

Dat kan iets uiterlijks zijn.
Maar het kan ook iets heel kleins zijn vanbinnen.

Een gedachte die je niet meer overneemt.
Een stilte die je laat bestaan.
Een gevoel dat je niet meteen corrigeert.

Autonomie groeit niet door kracht,
maar door herhaalde trouw aan wat klopt.

En dat mag klein beginnen.